Physical Therapy and Rehabilitation

Original Research

Adel Alshahrani, Eric G. Johnson* and Tim K. Cordett

*Korrespondencja: Eric G. Johnson [email protected]

Author Affiliations

School of Allied Health Professions, Department of Physical Therapy, Loma Linda University, Loma Linda, California.

© 2014 Johnson et al; licensee Herbert Publications Ltd.

This is an Open Access article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution License (http://creativecommons.org/licenses/by/3.0), which permits unrestricted use, distribution, and reproduction in any medium, provided the original work is properly cited.

Abstract

The vertebral artery test (VAT) is often used during the physical therapy examination but its validity as a clinical test of arterial patency is a topic of discussion. Podczas badania pacjentów z zawrotami głowy rutynowo stosuje się zmodyfikowany VAT (mVAT), aby zminimalizować zmiany kątowe ucha ograniczające stymulację układu przedsionkowego. Badanie mVAT może być pomocne w diagnostyce różnicowej, ponieważ zawroty głowy mogą być wynikiem patologii, w tym niewydolności kręgowo-podstawnej oraz zaburzeń przedsionkowych, takich jak łagodne napadowe zawroty głowy. Celem niniejszej pracy był przegląd dyskusji na temat VAT i zaproponowanie wykorzystania mVAT jako testu tolerancji pozycji szyjnej w porównaniu z drożnością tętnic kręgowych podczas badania pacjentów z zawrotami głowy.

Słowa kluczowe: Dizziness, vertebral artery test, vestibular rehabilitation, benign paroxysmal positional vertigo, physical therapy

Introduction

Dizziness is one of the most common reasons for seeking medical consultation in the United States, particularly in older adults . Rehabilitacja przedsionkowa jest ważną interwencją w zarządzaniu pacjentami z zawrotami głowy w zawodzie fizykoterapii i jest regulowana przez Sekcję Neurologii Amerykańskiego Stowarzyszenia Fizykoterapii. Jednym z wyzwań stojących przed klinicystami jest aspekt diagnostyki różnicowej w zarządzaniu pacjentami z zawrotami głowy. Zawroty głowy mogą wynikać z wielu źródeł, w tym infekcji wirusowej lub bakteryjnej, urazu głowy, choroby ośrodkowego układu nerwowego, niedociśnienia ortostatycznego, warunków psychologicznych, zaburzeń migrenowych, środków farmakologicznych, cervicogennych zawrotów głowy lub bólów głowy oraz zaburzeń przedsionkowych. Zaburzenia przedsionkowe, takie jak łagodne napadowe zawroty głowy (BPPV) często powodują zawroty głowy, jednak inne stany chorobowe, takie jak niewydolność krążenia obocznego (VBI), mogą również powodować zawroty głowy. VBI jest rzadkim, ale poważnym stanem medycznym spowodowanym zaburzeniem w układzie tętniczym vertebrobasilar .

Badanie i ocena pacjentów z zawrotami głowy wymaga od klinicysty rozróżnienia konkurujących przyczyn zawrotów głowy, w tym VBI i BPPV. Na przykład, zawroty głowy wynikające z BPPV zwykle prezentują się z charakterystycznym oczopląsem skrętno-szarpanym, podczas gdy oczopląs może nie być obecny u pacjentów z VBI . Również zawroty głowy wynikające z zaburzeń tętnic szyjnych mają wolniejszy początek w porównaniu z zaburzeniami westybulogennymi i zwykle pojawiają się po długotrwałym ułożeniu w pozycji szyjnej. Oostendorp podał, że okres utajenia wynosi około 55 sekund po przyjęciu pozycji wyprostno-obrotowej szyjnej u pacjentów z podejrzeniem VBI.

Test tętnicy kręgowej (VAT) jest powszechnie stosowany do badania przesiewowego w kierunku VBI przed wykonaniem techniki high velocity thrust (HVT) i technik innych niż HVT . Podczas badania pacjentów z podejrzeniem BPPV, wykonywana jest technika nie-HVT zwana testem Hallpike-Dix. Ponieważ pozycje końcowe testu Hallpike-Dix i VAT są podobne, a oba stany powodują zawroty głowy, konieczna jest diagnostyka różnicowa. Zmodyfikowany VAT (mVAT) został opisany w literaturze, aby pomóc w procesie diagnostyki różnicowej pacjentów z zawrotami głowy i jest wykonywany w pozycji siedzącej versus leżącej .

VAT, a następnie mVAT, nadal jest tematem poważnej debaty, biorąc pod uwagę niespójne raportowanie ich ważności jako testów klinicznych dla drożności tętnic kręgowych . Celem tego artykułu było dokonanie przeglądu debaty dotyczącej VAT i zaproponowanie użycia mVAT jako testu tolerancji pozycji szyjnej w porównaniu z drożnością tętnic podczas badania pacjentów z zawrotami głowy.

Uwagi anatomiczne dotyczące tętnic kręgowych
Tętnice kręgowe wznoszą się ku górze przez otwór poprzeczny C6-C1, a następnie biegną poziomo wokół tylnego łuku atlasu, gdzie wchodzą do otworu wielkiego (foramen magnum) i łączą się ze sobą, tworząc tętnicę podstawną. Tętnica podstawna ostatecznie daje początek kołu Willisa, zapewniając perfuzję kory mózgowej. Przepływ krwi w tętnicy kręgowej może być zmniejszony poprzez zmniejszenie powierzchni przekroju poprzecznego światła tętnicy, ponieważ poruszają się one przez i wokół struktur kostnych i tkanek miękkich górnego i dolnego odcinka kręgosłupa szyjnego. Duan i wsp. donoszą, że struktura kostna połączenia czaszkowo-szyjnego i górnego odcinka kręgosłupa szyjnego jest zmienna u ludzi. Wykorzystując trójwymiarowe obrazy zidentyfikowali pięć krzywizn w drodze tętnicy kręgowej. Krzywizny te wykazują nieoczekiwane różnice w wielkości i kształcie, a ich występowanie jest dodatkowo nasilone u osób starszych. Hong i wsp. wykorzystali analizę angiograficzną tomografii komputerowej do zbadania zmienności anatomicznej odcinka tętnicy kręgowej w dolnej części kręgosłupa szyjnego. Zidentyfikowali oni nietypowe wejścia tętnicy kręgowej z wyrostka poprzecznego powyżej C6, co dodatkowo komplikuje przebieg tętnicy kręgowej. Zmniejszenie perfuzji pnia mózgu może prowadzić do objawów zgodnych z VBI, szczególnie u osób, u których krążenie oboczne nie jest w stanie uzupełnić zmniejszonego dopływu krwi. Ponadto, zewnętrzne siły ściskające mogą wynikać z ciasnoty mięśniowej otaczającej tętnice lub nieprawidłowości kostnych wzdłuż drogi tętnicy kręgowej. Dodatkowo, miażdżyca lub skrzepliny mogą bezpośrednio utrudniać przepływ krwi tętniczej prowadząc do VBI .

Testowanie tętnicy kręgowej
Teoretycznie, VAT ocenia boczne zaopatrzenie w krew do mózgu podczas celowego kompromisu krążenia tętnicy kręgowej . Aktywny zakres ruchu kręgosłupa szyjnego jest zwykle wykonywany przed oceną pasywną. Następnie pacjent leży na wznak, a jego kręgosłup szyjny jest ustawiany w pozycji biernego wyprostu, zgięcia bocznego i rotacji ipsilateralnej. Klinicysta utrzymuje każdą pozycję przez 10-30 sekund, obserwując jednocześnie, czy nie występują objawy zgodne z VBI, a następnie test jest powtarzany po obu stronach. Prowokacja objawów w którejkolwiek z pozycji jest uważana za test pozytywny . Organizacje, w tym Australian Physiotherapy Association (APA), Manipulation Association of Chartered Physiotherapists (MACP) i Society of Orthopaedic Medicine (SOM) wydały specjalne protokoły dla kręgosłupa szyjnego przed zastosowaniem technik HVT . Organizacje te zgadzają się, że jeśli VAT jest pozytywny, techniki HVT kręgosłupa szyjnego nie powinny być wykonywane i są uważane za przeciwwskazanie. Protokoły APA, MACP, SOM zawierają subiektywne pytania, które mogą pomóc w wykryciu pacjentów z większym prawdopodobieństwem wystąpienia VBI przed zastosowaniem VAT. Kiedy pacjent zgłasza unikanie pozycji końcowych szyi w wyniku strachu, może to wskazywać na większe prawdopodobieństwo VBI .

VAT i mVAT zapewniają klinicystom przyłóżkowe, kliniczne pomiary tolerancji pozycji szyjnych przed wykonaniem manipulacji kręgosłupa szyjnego lub testu Hallpike-Dix. Ponieważ końcowa pozycja głowy i szyi jest podobna w teście Hallpike-Dix i VAT, mVAT może być użyty jako pomoc w procesie diagnostyki różnicowej. Test mVAT minimalizuje kątowe zmiany położenia ucha wewnętrznego, a zawroty głowy przypisywane BPPV są mniej prawdopodobne do sprowokowania. Jak opisali Clendaniel i Landel, mVAT jest wykonywany z pacjentem w pozycji siedzącej, podczas gdy klinicysta wyciąga pacjenta do przodu od głowy, aby stworzyć przedłużenie szyi. Podczas tej procedury nie ma zmian kątowych w głowie, dlatego też dochodzi do minimalnego przerwania pionowych kanałów półkolistych. Utrzymując wyprost szyi, badający prowadzi następnie szyję pacjenta do rotacji i ipsilateralnego zgięcia bocznego na każdą stronę. Ponownie, kątowe zmiany w pionowych kanałach półkolistych występują i to jest to minimalne kątowe przemieszczenie, które odróżnia mVAT od tradycyjnego VAT. Każda z tych trzech pozycji jest utrzymywana przez 10-30 sekund, podczas gdy badający obserwuje objawy zgodne z VBI .

Ważność testu tętnicy kręgowej
Według DiFabio , nie ma wystarczających dowodów w literaturze, aby poprzeć nasilenie objawów jako ważną ocenę, aby wykluczyć VBI. Biorąc pod uwagę brak dowodów na poparcie dostępnych testów i środków, klinicyści nie mogą definitywnie wykluczyć VBI. Cote i wsp. przeprowadzili badanie z wykorzystaniem ultrasonografii dopplerowskiej do ilościowej oceny impedancji naczyniowej u 42 uczestników w pozycji wyprostno-obrotowej VAT. Określili oni wartości predykcyjne dla czułości i pozytywności VAT jako zerowe. Mitchell i wsp., przetestowali tę teorię, czyli pozycje VAT maksymalnie zrotowanego kręgosłupa szyjnego, w badaniu z udziałem 30 uczestników. Wykorzystali oni przezczaszkową sonografię dopplerowską w celu zidentyfikowania znaczącego zmniejszenia wewnątrzczaszkowego przepływu krwi w tętnicach kręgowych podczas utrzymywania kręgosłupa szyjnego w końcowym zakresie rotacji w lewo, a następnie w prawo, porównując je z pozycją neutralną. Co więcej, Mitchell i wsp. sugerują, że istnieją wady konstrukcyjne badań, które nie pozwalają stwierdzić istotnego zmniejszenia przepływu krwi w pozycji VAT. W szczególności, bardzo mało badań zostało przeprowadzonych w celu pomiaru przepływu krwi dystalnie do miejsca, w którym uważa się, że dochodzi do ograniczenia. W innym badaniu Mitchell wykazał, że utrzymująca się rotacja w końcowym zakresie jest najbardziej wiarygodnym i prowokującym badaniem. Rotacja kręgosłupa szyjnego podczas VAT wydaje się mieć największy wpływ na przepływ krwi. Mann i Refshauge podali, że w 16 z 20 badań dopplerowskich zaobserwowano zmniejszenie przepływu krwi w przeciwstronnej tętnicy kręgowej podczas rotacji kręgosłupa szyjnego z lub bez rozszerzenia.

Diagnoza różnicowa

Podczas oceny pacjenta z zawrotami głowy prawidłowy proces decyzyjny wymaga od klinicysty przeprowadzenia skutecznego i celowego badania pacjenta. Krytyczne aspekty wywiadu obejmują tempo (subiektywna miara początku objawów), okoliczności (czynności powodujące lub nasilające objawy) oraz specyficzne objawy lub rodzaj zawrotów głowy. Schubert podał, że zawroty głowy są zwykle kategoryzowane do jednego z czterech różnych podtypów: zawroty głowy (czyste uczucie obracania się lub wirowania); światłowstręt (uczucie omdlenia); oscylopsja (zaburzenia środowiska wizualnego); i zaburzenia równowagi (niemożność utrzymania równowagi ciała). Dodatkowo, klinicysta powinien rozważyć inne przyczyny zawrotów głowy, takie jak uraz głowy, niedociśnienie ortostatyczne, infekcje bakteryjne i wirusowe, problemy psychologiczne, wkład farmakologiczny, zaburzenia szyjno-przedsionkowe, choroby neurologiczne i VBI . Kiedy wywiad jest kompletny, klinicysta może przejść do formułowania hipotez i wyboru odpowiednich testów i środków.

Ponieważ VBI znajduje się na hipotetycznej liście możliwych przyczyn zawrotów głowy, mVAT jest wykonywany jako część badania przesiewowego. Punktem spornym w literaturze, jak wspomniano wcześniej, jest ważność VAT. Podczas VAT tętnica kręgowa po stronie przeciwnej przesuwa się do przodu i w dół, powodując jej zwężenie z powodu kostnych i nieruchomych struktur otaczających, a zapobieganie objawom VBI zależy od wystarczającego zaopatrzenia naczyniowego w naczynia poboczne .

Ryzyko wystąpienia reakcji niepożądanej wynikającej z VBI po technice HVT kręgosłupa szyjnego jest niewielkie i występuje u 1:20 000 osób . Według wiedzy autora, nie opisano działań niepożądanych wynikających z VBI po wykonaniu testu Hallpike-Dixa bez HVT. Obecnie kontrowersje związane z VAT dotyczą jego wątpliwej przydatności do oceny VBI. Według Vidala, główne czynniki, które powodują kontrowersje wokół VAT jako ważnego testu w ocenie drożności krążenia szyjnego, to: anatomiczne różnice w przebiegu kręgowo-biodrowego szlaku tętniczego, ortopedyczne i biomechaniczne uwarunkowania kręgosłupa szyjnego, uwzględnienie przeszłości medycznej, redundancja zaopatrzenia mózgu w krew oraz różnice w interwencjach klinicznych. The Guide to Physical Therapist Practice zachęca fizykoterapeutów do badania pacjentów przy użyciu ważnych i wiarygodnych testów. Ponieważ zawód fizykoterapeuty zyskuje w wielu stanach status narodowego dostępu bezpośredniego, ważne stają się ważne i wiarygodne testy w procesie podejmowania decyzji. Niestety, nie ma ważnego lub wiarygodnego testu do badania potencjalnych VBI w procesie podejmowania decyzji. The Guide to Physical Therapist Practice promuje wykorzystanie przez fizykoterapeutów dostępnych testów i miar, którym brakuje ważności i wiarygodności, jeśli nie ma dla nich alternatywy. W rezultacie, VAT jest wykorzystywany przez wielu fizykoterapeutów do badania przesiewowego w kierunku VBI .

Przegląd systematyczny przeprowadzony przez Huttinga i wsp. Używając Quality Assessment of Diagnostic Accuracy Studies (QUADAS), autorzy stwierdzili, że „z 1677 potencjalnych cytowań włączono tylko 4 badania, wszystkie o wątpliwej jakości”.

Oprócz braku badań wysokiej jakości, kolejną warstwą złożoności są zmienne wyniki VAT i mVAT zgłaszane przez klinicystów, w tym wyniki fałszywie ujemne, prawdziwie dodatnie i fałszywie dodatnie.

Terenzi opisał przypadek 28-letniej kobiety skarżącej się na objawy zgodne z VBI. VAT był negatywny, ale przezczaszkowy Doppler i angiografia rezonansu magnetycznego (MRA) ujawniły nieprawidłową drożność naczyń, a więc fałszywie negatywny VAT z powodu kompensacji bocznej zwężenia tętnicy kręgowej.

Podobnie Rivet i wsp. opisali przypadek 20-letniego mężczyzny z bólem szyi i czołowymi bólami głowy. Przeprowadzono badania przedmanipulacyjne zgodnie z zaleceniami APA, a wynik VAT był negatywny. Następnie wykonano kombinację technik mobilizacji i HVT. Po zakończeniu leczenia pacjentka zgodziła się na udział w badaniu wykorzystującym diagnostyczne badanie ultrasonograficzne. Zaskakująco, wyniki wykazały całkowite odbicie tętnicze powodujące okluzję w lewej tętnicy kręgowej. Autorzy przypisali brak dodatniego wyniku VAT wystarczającemu krążeniu obocznemu.

Asavasopon i wsp. opisali przypadek 63-letniej kobiety, której objawy były zgodne z VBI. Wynik badania VAT był dodatni i pacjent został skierowany do lekarza w celu wykonania dalszych badań diagnostycznych. Ultrasonografia i MRA ujawniły zwężenie w lewej tętnicy szyjnej i pacjent przeszedł endarterektomię. Ten opis przypadku wykazał prawdziwie dodatnie wyniki i odpowiednie postępowanie z pacjentem, które zmniejszyło ryzyko wystąpienia możliwych działań niepożądanych w przypadku wykonania manipulacji na odcinku szyjnym.

Johnson i wsp. opisali przypadek 24-letniej kobiety z dodatnim wynikiem badania mVAT, która została skierowana do dalszej diagnostyki obrazowej. Ultradźwiękowe Doppler duplex testowanie ujawniło normalny dwustronny przedniograde przepływ krwi w obu kręgowych i szyjnych tętnicach. Pacjentka została ponownie skierowana przez lekarza na fizykoterapię z diagnozą wykluczającą podejrzenie VBI. W badaniu fizykalnym stwierdzono napięcie mięśni górnej części szyjnego odcinka kręgosłupa, w tym górnej części mięśnia trapezowego, mięśnia dźwigacza łopatki, mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego i mięśnia skalennego przedniego. Terapeuta fizyczny interweniował stosując terapię manualną, aby przywrócić prawidłową długość mięśni kręgosłupa szyjnego. Badanie mVAT zostało przeprowadzone bezpośrednio po interwencji terapii manualnej, a jego wynik był negatywny i pozostał bez zmian podczas sesji kontrolnych prowadzonych przez kilka miesięcy. Autorzy wysunęli tezę, że objawy wynikały z mechanicznej deformacji tętnic spowodowanej napięciem mięśni szyjnych, a nie z prawdziwego VBI.

Konkluzja

VAT nie został konsekwentnie zwalidowany jako kliniczny test dla VBI. Mimo to wielu klinicystów stosuje VAT w przypadku braku alternatywnego testu. Gdy klinicyści podejrzewają VBI podczas badania podmiotowego, powinni skierować pacjenta na dalsze badania diagnostyczne. Ponieważ obecnie nie istnieje ważny i wiarygodny test przesiewowy w fizykoterapii dla VBI, autorzy zalecają stosowanie VAT do oceny tolerancji pozycji szyjnej. Gdy wynik tego testu jest dodatni, pacjent powinien zostać skierowany na dalsze badania diagnostyczne w celu wykluczenia VBI. W przypadku postępowania z chorymi z zawrotami głowy, VBI i zaburzenia przedsionkowe mają wspólny objaw w postaci zawrotów głowy. Jak wspomniano wcześniej, mVAT pozwala klinicyście na obiektywną ocenę tolerancji pozycji szyjnej przy minimalnym zaburzeniu pracy układu przedsionkowego. Test Hallpike- Dix nie wymaga rotacji w końcowym zakresie kręgosłupa szyjnego; odwrotnie, mVAT wywiera większą siłę uciskową na struktury tętnic szyjnych. Ujemny wynik mVAT przy dodatnim teście Hallpike-Dix wskazuje na zawroty przedsionkowe, a lekarz może podjąć właściwą interwencję. Autorzy uważają, że zarówno VAT jak i mVAT dostarczają klinicyście przynajmniej przyłóżkowych, klinicznych miar tolerancji pozycji szyjnej przed wykonaniem manipulacji kręgosłupa szyjnego lub testu Hallpike-Dix. W obecności dodatniego VAT lub mVAT klinicysta nie może z całą pewnością stwierdzić drożności tętnicy kręgowej. W tym przypadku klinicysta powinien postępować ostrożnie, a dalsze postępowanie fizykoterapeutyczne nie powinno być prowadzone bez dalszej oceny medycznej.

Lista skrótów

VAT: Vertebral artery test
mVAT: Modified vertebral artery test
BPPV: Benign paroxysmal positional vertigo
VBI: Vertebrobasilar insufficiency
HVT: High velocity thrust
APA: Australian Physiotherapy Association
MACP: Manipulation Association of Chartered Physiotherapists
SOM: Society of Orthopaedic Medicine
MRA: Magnetic resonance angiography
QUADAS: Quality Assessment of Diagnostic Accuracy Studies

Interesy konkurencyjne

Autorzy deklarują, że nie mają interesów konkurencyjnych.

Wkład Autorów

.

Wkład Autorów AA EGJ TKC
Koncepcja i projekt badań -.-
Zbieranie i/lub gromadzenie danych
Analiza i interpretacja danych —.
Pisanie artykułu
Krytyczna weryfikacja artykułu
Final approval of article
Analiza statystyczna -.- –

Podziękowania

Autorzy wyrażają swoje uznanie dla Loma Linda University i Saudi Arabian Cultural Mission za wsparcie tego manuskryptu, który został przeprowadzony w ramach mentoringu doktoranckiego dla głównego autora.

Historia publikacji

Editor: Gordon John Alderink, Grand Valley State University, USA.
Received: 28-Mar-2014 Final Revised: 20-May-2014
Accepted: 21-May-2014 Published: 05-Jun-2014

  1. Baloh RW. Vertigo. Lancet. 1998; 352:1841-6. | Artykuł | PubMed
  2. Kroenke K i Mangelsdorff AD. Common symptoms in ambulatory care: incidence, evaluation, therapy, and outcome. Am J Med. 1989; 86:262-6. | Art | PubMed
  3. Koziol-McLain J, Lowenstein SR and Fuller B. Orthostatic vital signs in emergency department patients. Ann Emerg Med. 1991; 20:606-10. | Artykuł | PubMed
  4. Furman JM i Cass SP. Balance disorders: a case-study approach. FA Davis Philadelphia, PA; 1996:iii.
  5. Koch HK and Smith MC.Office-based ambulatory care for patients 75 years old and over: National Ambulatory Medical Care Survey, 1980 i 1981. US Department of Health and Human Services, Public Health Service, National Center for Health Statistics; 1985.
  6. Neurology Section of the American Physical Therapy Association. 2014. | Strona internetowa
  7. Tusa RJ. Historia i badanie kliniczne. In: Herdman SJ, ed Vestibular Rehabilitation. 3rd ed. Philadelphia, PA: F.A. Davis; 2007: 108-124.
  8. Mitchell JA. Changes in vertebral artery blood flow following normal rotation of the cervical spine. J Manipulative Physiol Ther. 2003; 26:347-51. | Article | PubMed
  9. Barker S, Kesson M, Ashmore J, Turner G, Conway J and Stevens D. Professional issue. Guidance for pre-manipulative testing of the cervical spine. Man Ther. 2000; 5:37-40. | Article | PubMed
  10. Grad A and Baloh RW. Vertigo of vascular origin. Clinical and electronystagmographic features in 84 cases. Arch Neurol. 1989; 46:281-4. | Artykuł | PubMed
  11. Richter RR i Reinking MF. Evidence in practice. How does evidence on the diagnostic accuracy of the vertebral artery test influence teaching of the test in a professional physical therapist education programme? Phys Ther. 2005; 85:589-99. | Artykuł | PubMed
  12. Schubert MC. Vestibular disorders. In: O’Sullivan SB, Schmitz TJ, eds. In: Physical Rehabilitation: Assessment and Treatment. 5th ed. Philadelphia, PA: F.A. Davis; 2007: 999-1029.
  13. Clendaniel RA, Landel R. Cervical vertigo. In Herdman SJ, ed. In: Vestibular Rehabilitation. 3rd ed. Philadelphia, PA: F.A. Davis; 2007: 467-484.
  14. Magee DJ. Orthopaedic Physical Assessment. Elsevier Health Sciences. 2008.
  15. Vidal PG. Vertebral artery testing as a clinical screen for vertebro-basilar insufficiency: Is there any diagnostic value? Orthop Phys Ther Pract. 2004; 16:7-12.
  16. Di Fabio RP. Manipulacje kręgosłupa szyjnego: ryzyko i korzyści. Phys Ther. 1999; 79:50-65. | Article | PubMed
  17. Thiel H, Wallace K, Donat J and Yong-Hing K. Effect of various head and neck positions on vertebral artery blood flow. Clin Biomech (Bristol, Avon). 1994; 9:105-10. | Art | PubMed
  18. Furman JM i Whitney SL. Centralne przyczyny zawrotów głowy. Phys Ther. 2000; 80:179-87. | Art | PubMed
  19. Kikuchi S, Kaga K, Yamasoba T, O’Uchi T and Tokumaru A. Apogeotrophic type of direction-changing positional nystagmus related to slow vertebrobasilar blood flow. Acta Otolaryngol Suppl. 1995; 520 Pt 2:350-3. | Art | PubMed
  20. Kazmierczak H, Mackiewicz-Nartowicz H and Wrobel B. . Otolaryngol Pol. 1994; 48:478-82. | PubMed
  21. Cherry JR. Medico-Legal Practitioner Series. In: Scott W, ed Ear, Nose & Throat Surgery. edn. New York, NY: Routledge; 1997:204-205.
  22. Huijbregts P and Vidal P. Dizziness in orthopaedic physical therapy practice: Klasyfikacja i patofizjologia. J Man Manip Ther. 2004; 12:199-214. | Pdf
  23. Oostendorp R. Functionele Vertebrobasilaire Insufficientie . Dissertation. Nijmegen, Holandia: Katholieke Universiteit Nijmegen; 1988.
  24. Childs JD, Flynn TW, Fritz JM, Piva SR, Whitman JM, Wainner RS and Greenman PE. Screening for vertebrobasilar insufficiency in patients with neck pain: manual therapy decision-making in the presence of uncertainty. J Orthop Sports Phys Ther. 2005; 35:300-6. | Article | PubMed
  25. Magarey ME, Rebbeck T, Coughlan B, Grimmer K, Rivett DA and Refshauge K. Pre-manipulative testing of the cervical spine review, revision and new clinical guidelines. Man Ther. 2004; 9:95-108. | Art | PubMed
  26. Fife TD, Iverson DJ, Lempert T, Furman JM, Baloh RW, Tusa RJ, Hain TC, Herdman S, Morrow MJ and Gronseth GS. Practice parameter: therapies for benign paroxysmal positional vertigo (an evidence-based review): report of the Quality Standards Subcommittee of the American Academy of Neurology. Neurology. 2008; 70:2067-74. | Artykuł | PubMed
  27. Arnold C, Bourassa R, Langer T and Stoneham G. Doppler studies evaluating the effect of a physical therapy screening protocol on vertebral artery blood flow. Man Ther. 2004; 9:13-21. | Artykuł | PubMed
  28. Duan S, Lv S, Ye F and Lin Q. Imaging anatomy and variation of vertebral artery and bone structure at craniocervical junction. Eur Spine J. 2009; 18:1102-8. | Artykuł | PubMed Abstract | PubMed Full Text
  29. Hong JT, Park DK, Lee MJ, Kim SW and An HS. Anatomical variations of the vertebral artery segment in the lower cervical spine: analysis by three-dimensional computed tomography angiography. Spine (Phila Pa 1976). 2008; 33:2422-6. | Art | PubMed
  30. Haldeman S, Kohlbeck FJ and McGregor M. Unpredictability of cerebrovascular ischemia associated with cervical spine manipulation therapy: a review of sixty-four cases after cervical spine manipulation. Spine (Phila Pa 1976). 2002; 27:49-55. | Art | PubMed
  31. Kuether TA, Nesbit GM, Clark WM and Barnwell SL. Rotational vertebral artery occlusion: a mechanism of vertebrobasilar insufficiency. Neurosurgery. 1997; 41:427-32. | Art | PubMed
  32. Thiel HW. Gross morphology and pathoanatomy of the vertebral arteries. J Manipulative Physiol Ther. 1991; 14:133-41. | PubMed
  33. Greenman PE. Zasady medycyny manualnej, 2nd edn: Baltimore, MD: Williams & Wilkins; 1996.
  34. Johnson EG, Houle S, Perez A, San Lucas S and Papa D. Relationship between the Duplex Doppler Ultrasound and a Questionnaire Screening for Positional Tolerance of the Cervical Spine in Subjects with Suspected Vascular Pathology: A Case Series Pilot Study. J Man Manip Ther. 2007; 15:225-30. | Artykuł | PubMed Abstrakt | PubMed Pełny Tekst
  35. Giles LG. The validity of the extension-rotation test as a clinical screening procedure before neck manipulation: a secondary analysis. J Manipulative Physiol Ther. 1997; 20:65. | PubMed
  36. Mitchell J. Vertebral Artery Blood flow Velocity Changes Associated with Cervical Spine rotation: A Meta-Analysis of the Evidence with implications for Professional Practice. J Man Manip Ther. 2009; 17:46-57. | Artykuł | PubMed Abstract | PubMed Full Text
  37. Mann T and Refshauge KM. Causes of complications from cervical spine manipulation. Aust J Physiother. 2001; 47:255-66. | Pdf | PubMed
  38. Wrisley DM, Sparto PJ, Whitney SL and Furman JM. Cervicogenic dizziness: a review of diagnosis and treatment. J Orthop Sports Phys Ther. 2000; 30:755-66. | Art | PubMed
  39. Oosterveld WJ, Kortschot HW, Kingma GG, de Jong HA and Saatci MR. Electronystagmographic findings following cervical whiplash injuries. Acta Otolaryngol. 1991; 111:201-5. | Art | PubMed
  40. Tjell C and Rosenhall U. Smooth pursuit neck torsion test: a specific test for cervical dizziness. Am J Otol. 1998; 19:76-81. | W którym roku [ubiegał się Pan/ubiegała się Pani] o rentę inwalidzką z tytułu niezdolności do pracy lub o dodatek pielęgnacyjny? J Rehabil Med. 2005; 37:224-9. | Article | PubMed
  41. Karlberg M, Magnusson M, Malmstrom EM, Melander A and Moritz U. Postural and symptomatic improvement after physiotherapy in patients with dizziness of suspected cervical origin. Arch Phys Med Rehabil. 1996; 77:874-82. | Art | PubMed
  42. Licht PB, Christensen HW and Hoilund-Carlsen PF. Vertebral artery volume flow in human beings. J Manipulative Physiol Ther. 1999; 22:363-7. | Artykuł | PubMed
  43. O’Sullivan S. Stroke. In O’Sullivan S, Schmidt T, eds. In: Neurological Rehabilitation. 5th edn. Philadelphia, PA: FA Davis; 2007: 709.
  44. Rivett D, Thomas L and Bolton P. Pre-manipulative testing: where do we go from here? New Zeland J Physiother. 2005; 33:78. | Pdf
  45. Haldeman S, Carey P, Townsend M and Papadopoulos C. Arterial dissections following cervical manipulation: the chiropractic experience. CMAJ. 2001; 165:905-6. | Artykuł | PubMed Abstract | PubMed Full Text
  46. Haldeman S, Kohlbeck FJ and McGregor M. Risk factors and precipitating neck movements causing vertebrobasilar artery dissection after cervical trauma and spinal manipulation. Spine (Phila Pa 1976). 1999; 24:785-94. | Article | PubMed
  47. Haldeman S, Kohlbeck FJ and McGregor M. Stroke, cerebral artery dissection, and cervical spine manipulation therapy. J Neurol. 2002; 249:1098-104. | Art | PubMed
  48. Rivett DA, Milburn PD and Chapple C. Negative premanipulative vertebral artery testing despite complete occlusion: a case series of false negativity. Man Ther. 1998; 2:102-107.
  49. Gross AR, Kay TM, Kennedy C, Gasner D, Hurley L, Yardley K, Hendry L and McLaughlin L. Clinical practice guideline on the use of manipulation or mobilization in the treatment of adults with mechanical neck disorders. Man Ther. 2002; 7:193-205. | Artykuł | PubMed
  50. Przewodnik do praktyki fizykoterapeutycznej. Second Edition. American Physical Therapy Association. Phys Ther. 2001; 81:9-746. | PubMed
  51. Hutting N, Verhagen AP, Vijverman V, Keesenberg MD, Dixon G and Scholten-Peeters GG. Diagnostic accuracy of premanipulative vertebrobasilar insufficiency tests: a systematic review. Man Ther. 2013; 18:177-82. | Artykuł | PubMed
  52. Terenzi T. Sonografia przezczaszkowa a niewydolność kręgowo-podstawna. J Manipulative Physiol Ther. 2002; 25:180-3. | Artykuł | PubMed
  53. Asavasopon S, Jankoski J and Godges JJ. Clinical diagnosis of vertebrobasilar insufficiency: resident’s case problem. J Orthop Sports Phys Ther. 2005; 35:645-50. | Article | PubMed
  54. Johnson EG, Landel R, Kusunose RS and Appel TD. Positive patient outcome after manual cervical spine management despite a positive vertebral artery test. Man Ther. 2008; 13:367-71. | Artykuł | PubMed

.